Rozwód, podział majątku czy inna sprawa rodzinna mogą pojawić się w momencie, w którym sytuacja finansowa nie pozwala na ponoszenie wysokich kosztów postępowania. Osobne mieszkanie, utrzymanie dzieci, kredyty, bieżące rachunki i koszty życia sprawiają czasem, że nawet opłata sądowa zaczyna być realną przeszkodą w dochodzeniu swoich praw.
Brak wystarczających środków nie musi jednak oznaczać rezygnacji z postępowania. Osoba fizyczna może wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny albo że zapłata naraziłaby ją na taki uszczerbek. Taką możliwość przewiduje ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Ponoszenie kosztów sądowych a majątek
Jedno z częstszych nieporozumień dotyczy przekonania, że zwolnienie od kosztów sądowych przysługuje tylko osobie bezrobotnej albo pozbawionej jakiegokolwiek majątku. Przepisy nie ustanawiają takiego warunku.
Sąd interesuje się tym, czy po uwzględnieniu rzeczywistej sytuacji finansowej poniesienie kosztów procesu spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla Państwa i rodziny.
Można więc otrzymywać wynagrodzenie, emeryturę albo inne świadczenie, a mimo tego skutecznie ubiegać się o zwolnienie. Znaczenie może mieć wysokość dochodu w zestawieniu z kosztami mieszkania, leczenia, utrzymania dzieci, ratami zobowiązań oraz innymi koniecznymi wydatkami.
Działa to również w drugą stronę. Niewysokie bieżące dochody nie gwarantują uwzględnienia wniosku, jeżeli osoba ubiegająca się o zwolnienie dysponuje znaczącym majątkiem albo środkami pozwalającymi na poniesienie kosztu. Nie ma jednej kwoty miesięcznego dochodu, poniżej której sąd automatycznie przyznaje zwolnienie.
Zwolnienie od kosztów sądowych nie w każdej sprawie rodzinnej
Zanim przygotują Państwo wniosek o zwolnienie od kosztów, dobrze sprawdzić, czy w konkretnej sprawie ustawa już nie przewiduje ustawowego zwolnienia.
Dobrym przykładem są alimenty. Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych jest zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie obejmuje również stronę pozwaną w sprawie o obniżenie alimentów. Dlatego sytuacja osoby składającej pozew o alimenty będzie inna niż sytuacja osoby rozpoczynającej sprawę rozwodową czy postępowanie o podział majątku.
Na blogu kancelarii szerzej omawiam zagadnienia związane z alimentami i innymi sprawami z zakresu prawa rodzinnego. W sprawach o alimenty przed analizowaniem możliwości zwolnienia należy więc najpierw ustalić, czy nie działa zwolnienie wynikające bezpośrednio z ustawy.
O dochodach i źródłach utrzymania
Najważniejszym dokumentem przy ubieganiu się o zwolnienie jest oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.
W formularzu i uzasadnieniu znaczenie mają szczególnie dane dotyczące:
- miesięcznych dochodów i ich źródeł,
- osób pozostających na Państwa utrzymaniu,
- nieruchomości, oszczędności i innych składników majątku,
- stałych kosztów mieszkania,
- kosztów utrzymania dzieci,
- wydatków związanych z leczeniem,
- rat kredytów i innych zobowiązań,
- innych koniecznych wydatków wpływających na domowy budżet.
Oświadczenie powinno przedstawiać aktualny stan, istniejący w chwili jego sporządzania.
Gdzie złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych?
Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych można zgłosić na piśmie albo ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma zostać wytoczona albo już się toczy.
Jeżeli przygotowują Państwo dopiero pozew o rozwód, wniosek może znaleźć się już w pozwie. Gdy postępowanie zostało wszczęte wcześniej, wniosek można złożyć w jego toku, jeżeli pojawi się obowiązek poniesienia kosztu.
W sprawie rozwodowej właściwy będzie sąd okręgowy rozpoznający sprawę o rozwód, natomiast inne sprawy rodzinne mogą należeć do właściwości sądu rejonowego. Z tego względu przed złożeniem dokumentów dobrze sprawdzić właściwość dla konkretnego postępowania.
Czy zwolnienie z kosztów oznacza również bezpłatnego adwokata?
Nie automatycznie.
Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu są odrębnymi instytucjami. Możliwe jest więc uzyskanie zwolnienia od kosztów bez ustanowienia adwokata z urzędu.
Jeżeli nie są Państwo w stanie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej i spełnione są przesłanki przewidziane w Kodeksie postępowania cywilnego, kwestia ustanowienia adwokata lub radcy prawnego wymaga osobnego wniosku.
Brak pieniędzy nie powinien blokować dostępu do sądu
Skuteczny wniosek nie musi być długi. Powinien natomiast być spójny z formularzem, konkretny i poparty dokumentami tam, gdzie są one potrzebne.
W Kancelarii Adwokackiej Dominika Żołnowska-Łabuzek pomagam Państwu prowadzić sprawy dotyczące rozwodu, alimentów, dzieci oraz podziału majątku. Zakres pomocy obejmuje przygotowanie pism i reprezentację w postępowaniu sądowym. Jeżeli brak środków utrudnia Państwu rozpoczęcie albo dalsze prowadzenie sprawy, sytuację finansową można przeanalizować także pod kątem zasadności wniosku o zwolnienie od kosztów.
Mogą Państwo również skorzystać z kontaktu z Kancelarią Adwokacką Dominika Żołnowska-Łabuzek i omówić dokumenty potrzebne w konkretnej sprawie rodzinnej.
FAQ – zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie rodzinnej
Kto może uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych?
Osoba fizyczna może domagać się zwolnienia, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny albo że ich poniesienie naraziłoby ją na taki uszczerbek.
Czy trzeba być osobą bezrobotną, aby sąd przyznał zwolnienie?
Nie. Zatrudnienie samo w sobie nie wyklucza zwolnienia. Sąd ocenia całokształt Państwa sytuacji, w tym dochody, majątek, źródła utrzymania, liczbę osób na utrzymaniu i konieczne wydatki.
Czy można uzyskać tylko częściowe zwolnienie od kosztów?
Tak. Jeżeli sąd uzna, że są Państwo w stanie ponieść część kosztów, może przyznać zwolnienie częściowe, na przykład od określonej kwoty, części opłat albo konkretnych wydatków.
Czy w sprawie o alimenty trzeba składać wniosek o zwolnienie?
Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych jest ustawowo zwolniona z kosztów sądowych. Zwolniona jest również strona pozwana w sprawie o obniżenie alimentów.
