Utrata pracy to zawsze trudny moment, budzący niepokój o stabilizację finansową i dalszą drogę zawodową. W mojej codziennej praktyce adwokackiej spotykam się z osobami, które otrzymały wypowiedzenie i zastanawiają się, czy w ich sytuacji przysługuje odprawa. Temat ten obrósł wieloma mitami. Niektórzy uważają, że odprawa dla pracownika należy się zawsze, inni z kolei nie mają świadomości, że nawet przy zwolnieniu jednej osoby mogą ubiegać się o świadczenie pieniężne.

Kluczem do zrozumienia swoich uprawnień jest rozróżnienie, czy rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z przyczyn dotyczących Państwa jako pracowników, czy też z przyczyn leżących wyłącznie po stronie pracodawcy. Zapraszam do lektury kompendium, które wyjaśni, jak walczyć o swoje prawo do odprawy.

Kiedy w ogóle mówimy o odprawie? Podstawa prawna

Większość zasad dotyczących rozstania z pracownikiem zawiera Kodeks pracy, jednak w kwestii odpraw najważniejsza jest Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (potocznie zwana „ustawą o zwolnieniach grupowych”).

Najważniejszym kryterium jest wielkość firmy. Aby przepisy o odprawach miały zastosowanie, pracodawca musi zatrudniać co najmniej 20 pracowników. Jeśli firma jest mniejsza, odprawa pieniężna na podstawie wspomnianej ustawy niestety Państwu nie przysługuje, chyba że gwarantują ją wewnętrzne regulaminy zakładowe.

Zwolnienie grupowe vs. zwolnienie indywidualne

Wielu z Państwa sądzi, że odprawa należy się tylko wtedy, gdy z zakładu pracy odchodzą dziesiątki osób naraz. To błąd. Rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika może mieć dwojaki charakter:

1. Zwolnienia grupowe

Mamy z nimi do czynienia, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników i podejmuje decyzję o zwolnieniu większej grupy osób w okresie nieprzekraczającym 30 dni. Skala ta zależy od wielkości firmy:

Jeśli firma zatrudnia mniej niż 100 osób, zwolnienia grupowe obejmują co najmniej 10 pracowników.
Przy większych firmach progi te odpowiednio rosną (10% lub 30 osób).

2. Zwolnienia indywidualne

To sytuacja, w której wypowiedzenie otrzymuje tylko jeden konkretny pracownik, ale przyczyny tej decyzji leżą wyłącznie po stronie firmy. Najczęstszym przykładem jest likwidacja stanowiska pracy lub restrukturyzacja działu. Aby otrzymać pieniądze w tym trybie, przyczyny niedotyczących pracownika muszą stanowić wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy.

Jeśli potrzebują Państwo pomocy w ocenie, czy powód podany przez szefa faktycznie uzasadnia wypłatę, zapraszam do zapoznania się z naszą ofertą porad prawnych.

Ile pieniędzy trafi na Państwa konto? Wysokość odprawy

To, jaka będzie wysokość odprawy dla pracownika, zależy bezpośrednio od stażu pracy u danego pracodawcy. Staż pracy liczony jest jako łączny okres zatrudnienia w tej konkretnej firmie (wliczając w to okresy poprzednich umów, jeśli takie były).

Zgodnie z ustawą, pracownikowi przysługuje odprawa w wysokości:

Jednomiesięcznego wynagrodzenia – jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata.
Dwumiesięcznego wynagrodzenia – przy stażu pracy wynoszącym od 2 do 8 lat.
Trzymiesięcznego wynagrodzenia – jeżeli staż pracy przekracza 8 lat.

Ważne ograniczenie: Ustawodawca wprowadził limit. Odprawa nie może przekroczyć kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.

W roku 2026, biorąc pod uwagę wzrost płacy minimalnej, kwoty te są znaczące i warto o nie powalczyć.

Warto wiedzieć, że zasady obliczania odprawy są zbieżne z zasadami obowiązującymi przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Podstawą jest więc nie tylko pensja zasadnicza, ale również zmienne składniki wynagrodzenia.

Pułapki i sytuacje sporne. Na co uważać?

Jako adwokat często widzę kreatywność pracodawców, którzy próbują uniknąć wypłaty odpraw. Oto najczęstsze punkty sporne:

Porozumienie stron.
Czy przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem należeć się odprawa?
Tak, pod warunkiem, że w treści porozumienia stron wyraźnie zaznaczono, że inicjatywa wyszła od pracodawcy, a powód nie dotyczy pracownika. Bez takiego zapisu o wiele trudniej o świadczenie.
Wina mieszana.
Jeśli pracodawca udowodni, że do zwolnienia przyczyniło się także Państwa niewłaściwe zachowanie (np. częste spóźnienia), a likwidacja stanowiska pracy była tylko dodatkowym tłem, odprawa może zostać zakwestionowana.
Zatrudnienie na zastępstwo.
Przepisy ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania stosują się również do umów na czas określony, co jest częstym polem do nadużyć ze strony firm.

Podatek i terminy

Dobra wiadomość jest taka, że od odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy w ramach ustawy nie odprowadza się składek na ubezpieczenia społeczne (ZUS). Niestety, trzeba jednak zapłacić podatek dochodowy od osób fizycznych.

Wypłata powinna nastąpić najpóźniej w dniu rozwiązania umowy, czyli wraz z ostatnią pensją i ekwiwalentem za urlop. Jeśli pracodawca zwleka, mają Państwo prawo do odsetek za opóźnienie.

Dlaczego warto skonsultować swoją sytuację?

Każdy przypadek ustania stosunku pracy z przyczyn niezależnych od Państwa wymaga indywidualnej analizy. Często diabeł tkwi w szczegółach – w jednym zdaniu wpisanym w wypowiedzeniu lub dacie, która widnieje na dokumencie. Błędne sformułowanie przyczynach zwolnienia może pozbawić Państwa środków, które ułatwiają start w nowym miejscu.

W mojej kancelarii pomagamy pracownikom:

zweryfikować, czy odprawa przysługuje w danej sytuacji,
obliczyć poprawną wysokość odprawy,
reprezentować Państwa w sporach sądowych, jeśli pracodawca odmawia uznania, że stosunek pracy ustał z przyczyn leżących po jego stronie.

Jeśli czują Państwo, że Państwa prawa zostały naruszone w procesie rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy, nie warto czekać. Czas na odwołanie do sądu pracy jest krótki.

Zapraszam do bezpośredniego kontaktu z Kancelarią. Razem sprawdzimy, czy Państwa rozwiązanie umowy o pracę odbyło się zgodnie z literą prawa i czy wszystkie należne świadczenia zostały wypłacone.

FAQ – Krótkie odpowiedzi na Państwa pytania

1. Czy przy własnym wypowiedzeniu dostanę odprawę?
Nie. Odprawa pieniężna przysługuje tylko wtedy, gdy to pracodawca kończy współpracę z przyczyn go dotyczących (np. restrukturyzacja).

2. Firma zatrudnia 15 osób – czy należy mi się odprawa?
Nie z mocy ustawy. Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy wiąże tylko firmy zatrudniające co najmniej 20 pracowników.

3. Czy odprawa przysługuje na umowie zlecenie?
Nie. Prawo do tego świadczenia mają wyłącznie osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę.

4. Ile wynosi maksymalna wysokość odprawy?
Odprawa nie może przekroczyć kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, które obowiązuje w dniu rozwiązania stosunku pracy.